STRESZCZENIE: Zaburzenia apoptozy, czyli programowanej śmierci komórki, uznawane są za jedną z przyczyn rozwoju wielu zaburzeń hematologicznych. W regulacji tego procesu biorą udział białka o działaniu pro- i antyapoptotycznym, głównie z rodziny Bcl-2 i p53 oraz stosunkowo niedawno poznana rodzina białka inhibitora apoptozy (inhibitor of apoptosis protein, IAP), z należącymi do niej białkami XIAP, cIAP1, cIAP2, surwiwiną, liwiną, ILP-2, NAIP oraz BRUCE/Apollon. Niezwykle istotną rolę w kontrolowaniu aktywności głównych enzymów apoptozy – kaspaz – odgrywa także grupa białek wykazujących antagonistyczne działanie w stosunku do rodziny IAP (tj. Smac/DIABLO, HtrA2/Omi oraz XAF1). W pracy przedstawiono aktualny stan wiedzy na temat struktury i funkcji tych białek zarówno w procesie apoptozy, jak i cyklu komórkowym oraz ich potencjalne znaczenie w karcinogenezie i celowanej terapii przeciwnowotworowej.

SUMMARY: The apoptotic mode of the cell death is a major regulatory process in all complex organisms. Furthermore, some defects in apoptosis regulation may play an important role in the pathogenesis of many hematologic malignancies. Apoptosis, defined as a programmed cell death, is executed through activity of caspases, cysteine proteases which are regulated by a number of pro- and antiapoptotic proteins. One of such checkpoints is a control of caspase activation by the family of inhibitor of apoptosis proteins (IAPs). Eight IAP proteins have been identified in human so far. They were XIAP, cIAP1, cIAP2, ILP-2, livin, NAIP, survivin and BRUCE/Apollon. Moreover, three other proteins, which bind to IAPs and inhibit their activity, seem to play an important role in this process. They are Smac/DIABLO, HtrA2/Omi and XAF1. In this review we described a current state of knowledge about these newly identified groups of pro- and antiapoptotic proteins, their role in cell biology, potential significance for carcinogenesis or targeted antitumor treatment.