STRESZCZENIE: W przeszłości podjęto szereg prób klinicznych celem oceny wpływu poszczególnych defektów układu krzepnięcia (np. niedoboru białka S, białka C czy też antytrombiny) na ryzyko rozwoju zakrzepicy żylnej. Ostatnio, pogląd na etiopatogenezę zakrzepicy żylnej uległ istotnej zmianie z powodu udokumentowania wielogenowego uwarun­kowania trombofilii. Celem pracy była ocena występowania zaburzeń krzepnięcia krwi sprzyjających zakrzepicy wśród chorych z terenu Wielkopolski diagnozowanych z powodu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ). Niezależnie postanowiono określić częstość nosicielstwa złożonych defektów prozakrzepowych w wymienionej grupie pacjentów. Grupę badaną stanowili kolejni chorzy w wieku 14-68 lat z udokumentowanym epizodem ŻChZZ skierowani w celu wykonania szczegółowych badań układu krzepnięcia do Kliniki Hematologii Akademii Medycznej w Poznaniu w okresie od stycznia 1995 do grudnia 2000 roku. Grupę kontrolną stanowiły osoby zdrowe chcące poddać się dobrowolnie badaniom. Niedobór antytrombiny stwierdzono u 6,5% chorych na ŻChZZ. Obniżoną aktywność białka C wykaza­no u 7% pacjentów poddanych ocenie. Niskie stężenie wolnego białka S w osoczu potwier­dzono u 6% pacjentów cierpiących z powodu żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Oporność osocza na działanie aktywowanego białka C stwierdzono u 13,8% chorych poddanych ocenie. W badaniach genetycznych obecność mutacji typu Leiden genu czynnika V (FVLeiden) potwierdzono u 19,1 % chorych na żylną chorobę zakrzepowo-zatorową (heterozygoty - 18,2%, homozygoty 0,9%). Występowanie anomalii A4070G genu czynnika V wykazano u 14,7% pacjentów poddanych ocenie (homozygoty 0,7%). Analiza częstości nosicielstwa mutacji G20210A genu protrombiny potwierdziła obecność defektu u 8,6% badanych (homozygoty 0,5%). Polimorfizm C677T genu MTHFR udokumentowano u 44,8% chorych na ŻChZZ (homozygoty 6,9%). W ocenianej grupie pacjentów stosunkowo często stwierdzano występowanie defektów skojarzonych: nosicielstwa FVLeiden oraz mutacji C677T genu MTHFR oraz FVLeiden i polimorfizmu G20210A genu protrombiny. Potwierdzono je odpowiednio u 13,1% i 5,3% wykrytych heterozygot FVLeiden. Może to prowadzić do przeceniania roli pojedynczego defektu w patogenezie ŻChZZ.
Ocena częstości występowania defektów genetycznych w grupie osób zdrowych potwierdziła obecność FVLeiden u 4,1 % badanych (heterozygoty), anomalii A4070G genu czynnika V u 10,9% osób poddanych ocenie (heterozygoty). Analiza częstości nosicielstwa polimorfizmu G20210A genu protrombiny wykazała obecność anomalii u 0,8% badanych (heterozygoty), a defektu C677T genu MTHFR u 54,6% ocenianych osób (heterozygoty 43%, homozygoty 11,6%). W grupie chorych na ŻChZZ oraz osób zdrowych nie stwierdzono obecności mutacji Arg306 ® Thr oraz Arg306 ® Gly genu czynnika V.

SUMMARY: In the past a lot of studies of molecular basis of thrombophilia focused on the identification of a deficiency state. Moreover, a recognised defect i.e. protein S (PS), protein C (PC) or antithrombin (AT) deficiency were reported to be associated with an increased risk of venous thromboembolic disease (VTED). In recent years this situation has changed considerab­ly because of the identification of patients with combined prothrombotic abnormalities. The aims of the study were: 1) investigation of the prevalence of prothrombotic defect in patients from the Great Poland region with at least one episode of VTED 2) evaluation of the frequency of combined thrombophilic abnormalities in this group of persons. Study groups consisted of consecutive patients aged 14-68 years with the objective diagnosis of an episode of VTED, who were investigated between January 1995 to December 2000 in the Department of Haematology Academy of Medical Sciences in Poznań, Poland. The control group consisted of healthy volunteers. AT deficiency was confirmed in 6,5% of patients. Decreased PC activity was found in 7% of investigated persons. Reduced free PS level in the plasma was detected in 6% of patients. Abnormal result of APC-resistance test was confirmed in 13,8% of persons suffering from VTED. The results of genetic examination revealed the presence of FVLeiden in 19,1% (homozygotes 0,9%), prothrombin G20210A in 8,6% (homozygotes 0,5%), factor V A4070G in 14,7% (homozygotes 0,7%), C677T abnormality of MTHFR gene in 44,8% (homozygotes 6,9%) of cases. The presence of combined prothrombotic defects was confirmed in about 20% of FVLeiden symptomatic carriers (in 13,1 % patients in combination with C677T mutation of MTHFR gene and in 5,3% of patients with prothrombin G20210A allele presence). In the healthy controls the frequency of FVLeiden was 4,1 % (heterozygotes), FV A4070G 10,9% (heterozygotes), polimorphism G20210A of prothrombin gene 0,8% (heterozygotes) and C677T mutation of MTHFR gene in 54,6% (heterozygotes 43%, homozygotes 11,6%). Between investigated patients with VTED and healthy controls the FV Arg306 ® Thr and FV Arg306 ® Gly mutations of the FV gene were not found. Our results confirm high frequency of combined prothrombotic defects in VTED patients from Great Poland. This phenomenon could lead to the overestimation of the role of single deficiency in the pathogenesis of venous thrombosis.