STRESZCZENIE: Trombospondyna-1 (TSP-1) jest wielofunkcyjnym białkiem, które modulu­je fenotyp komórek oraz strukturę zrębu zewnątrzkomórkowego. TSP-1 reguluje proliferację, migrację i apoptozę komórek zarówno w warunkach fizjologicznych jak i w niektórych stanach patologicznych m.in. w procesie gojenia ran, zapaleniu, angiogenezie i nowotworzeniu. Synteza TSP-1 podlega złożonym mechanizmom regulacyjnym. Obniżona ekspresja TSP-1 w komór­kach skojarzona jest zwykle z mutacją niektórych onkogenów i/lub genów supresorowych. W licznych badaniach in vitro i in vivo wykazano, że TSP-1 jest silnym inhibitorem angiogenezy. TSP-1 hamuje angiogenezę bezpośrednio, poprzez indukowanie apoptozy i hamo­wanie migracji komórek śródbłonka, oraz pośrednio poprzez regulację dostępności czynników wzrostu. TSP-1 hamuje także pośrednio wzrost guza nowotworowego poprzez aktywację transformującego czynnika wzrostu-b (TGF-b; transforming growth factor-b). Wyniki ostatnich badań wskazują, że TSP-1 odgrywa istotną rolę w biologii nowotworów układu krwiotwór­czego. Istnieją dowody, że TSP-1 indukuje apoptozę komórek linii ostrej białaczki szpikowej oraz komórek nowotworowych izolowanych od chorych na ostre białaczki i przewlekłą białaczkę limfatyczną. Zachęcające wyniki pierwszych prób przedklinicznych wskazują na celowość prowadzenia dalszych badań nad zastosowaniem TSP-1 w leczeniu nowotworów.

SUMMARY: Thrombospondin-1 (TSP-1) is a multifunctional glycoprotein that modulates cellular phenotype and the structure of the extracellular matrix. TSP-1 acts as a cell adhesion molecule and regulates cell proliferation, migration and apoptosis in a variety of physiological and pathological settings, including wound healing, inflammation, angiogenesis and neoplasia. A variety of factors regulate TSP-1 expression especially the mutations in oncogenes and tumor supressor genes are frequently associated with decreased expression of this protein. TSP-1 has been shown to inhibit angiogenesis in multiple in vitro and in vivo assays. TSP-1 inhibits angiogenesis through direct effects on endothelial cell migration and survival and through indirect effects on growth factor mobilization. It also acts to suppress tumor cell growth through activation of transforming growth factor-b (TGF-b). It has been shown that TSP-1 plays an important role in the biology of hematological malignancies. It has been suggested that TSP-1 inhibits the proliferation of endothelial cells and in this way reduces growth factors production and retarding leukemic growth. The strong evidence bas been provided that TSP-1 induces apoptosis in primary acute leukemia and cell lines as well as in chronic lymphocytic leukemia cells. The results of the first studies support the necessity for future investigation regarding possibility of using TSP-1 in the treatment of neoplasia.