STRESZCZENIE: Osteoprotegeryna (OPG), glikoproteina z nadrodziny receptorów dla czynnika martwicy nowotworów, produkowana między innymi przez komórki macierzy kostnej i osteoblasty jest regulatorem resorpcji kostnej. Spełnia ona funkcję rozpuszczalnego receptora dla RANKL (Receptor Activator of NF-kB ligand), blokując jego wpływ na rekrutację, proliferację i aktywację osteoklastów. Ostatnie badania sugerują, że szpiczak plazmocytowy (sz.p.) wyzwala osteoklastogenezę i w konsekwencji powoduje osteolizę na drodze zaburzenia równowagi między RANKL i jego naturalnym inhibitorem OPG. Celem pracy była ocena stężenia OPG w surowicy chorych na sz.p. w chwili rozpoznania choroby oraz próba znalezienia korelacji z parametrami zaawansowania choroby. Oznaczenia OPG wykonano w surowicy 10 osób zdrowych i 44 chorych na sz.p. (6 w okresie l, 2-II, 29 IIIA, 7 IIIB wg klasyfikacji Durie i Salmona; 33 wykazywało zmiany osteolityczne w badaniu radiologicznym; białko monoklonalne: IgG - 33 chorych, 19A - 6, Bence Jonesa - 4, postać niewydzielającą - 1). Posłużono się metodą EUSA z zastosowaniem zestawów firmy Biomedica GmbH (Wiedeń, Austria).
W całej grupie chorych na sz.p. stężenie OPG u poszczególnych chorych wahało się od 42 do 346 pg/ml, średnie wynosiło 111 ± 69, mediana 88 pg/ml, podczas gdy u osób zdrowych stężenia OPG wahały się od 49 do 74 pg/ml, średnie wynosiło 60 ± 10, mediana 57 pg/ml (p = 0,004). U chorych z niewydolnością nerek średnie stężenie OPG wynosiło 164 ± 78, mediana 130 pg/ml, a u chorych z prawidłową czynnością nerek wartości te były odpowiednio 101 ± 64 i 85 pg/ml (p = 0,0094). Podwyższony poziom OPG występował częściej u chorych z osteolizą (u 74% chorych) niż u chorych bez osteolizy (53%). Stwierdzono różnice w stężeniu OPG zależnie od stadium zaawansowania choroby: w okresie I wynosiło 68 ± 20, mediana 64, w okresie III·120 ± 73, mediana 96 pg/ml (p = 0,017).
Wnioski: U większości (70%) chorych na sz.p. w czasie rozpoznania choroby stężenie OPG w surowicy jest podwyższone co może być reakcją kompensacyjną na zwiększoną destrukcję kostną. Znamiennie podwyższone stężenia OPG u chorych na sz.p. z niewydolnością nerek mogą być wynikiem zmniejszonej jej eliminacji.

SUMMARY: Osteoprotegerin (OPG), a secreted member or TNF receptor superfamily is an osteoblast-derived regulator of bone resorption. OPG acts by neutralizing the receptor activator of NF-kB ligand (RANKL), an essential cytokine required for osteoclast formation and activation. Recent studies suggest that deregulation of the RANKL-OPG cytokine system may underlie multiple myeloma (MM)-induced osteolysis. The aim of the present study was evaluation of serum OPG concentration in MM patients at diagnosis and assessement of their clinical correlations. Determinations of serum OPG concentrations were performed in 10 healthy individuals and 44 MM patients (6 at stage I, 2-II, 29-IIIA, 7-IIIB acc. to DS; 33 had lytic lesions in skeletal X-ray survey; monoclonal protein IgG was in 33 patients, IgA-6, Bence Jones-4, non-secretory-1) by means of ELISA method using Biomedica enzyme immunoassay kit (Biomedica GmbH, Wien, Austria). In the whole group of MM patients, OPG concent­rations in particular patients ranged from 42 to 346 pg/ml with a mean concentration of 111 ± 69, median 88 pg/ml while in healthy persons OPG levels ranged from 49 to 74 pg/ml, mean 60 ± 10, median 57 pg/ml (p = 0,004). In MM patients with renal failure mean level of OPG was 164 ± 78, median 130 pg/ml while in MM patients with normal renal function they were 101 ± 64 and 85 pg/ml, respectively (p = 0,0094). Increased OPG level occurred more frequently in patients with osteolysis (74%) than in those without it (53%). There were differences in OPG concentrations depending on stage of disease: I stage - 68 ± 20, median 64, stage III - 120 ± 73, median 96 pg/ml (p = 0,017). Conclusions: In the majority (70%) of MM patients at diagnosis the serum OPG level is elevated; it may be a compensative reaction in relation to increased bone destruction. Significantly increased OPG concentrations in MM patients with renal failure may be related to its decreased elimination.