STRESZCZENIE: Mimo istotnego postępu w leczeniu przewlekłej białaczki limfatycznej (PBL) choroba pozostaje nieuleczalna po zastosowaniu konwencjonalnej chemioterapii. Z tego względu w ostatnich latach wzrasta zainteresowanie przeszczepianiem komórek krwiotwór­czych w leczeniu tej postaci białaczki. Rola przeszczepów komórek macierzystych szpiku w PBL nie została jednak dotychczas określona, a jej stosowanie wciąż jest uznane za eksperymentalne. W ostatnim czasie opublikowano wyniki badań klinicznych II fazy, w któ­rych oceniano skuteczność i toksyczność zarówno przeszczepów autologicznych jak i al­logenicznych, w tym również przeszczepów z niepełną mieloablacją. Przeszczepy autologiczne wykonywano głównie u pacjentów poniżej 60 roku życia, a śmiertelność związana z zabiegiem nie przekraczała 10%. Wykazano ponadto, że przeszczepy autologiczne umożliwiają uzyskanie u części chorych remisji molekularnej, a u wielu chorych możliwe jest długotrwałe przeżycie. Jednakże randomizowane badania są niezbędne aby ustalić przewagę autologicznego prze­szczepu komórek krwiotwórczych nad konwencjonalną chemioterapią, zwłaszcza w kontekście czasu przeżycia. Allogeniczne przeszczepy komórek hematopoetycznych umożliwiają uzyskanie fazy plateau u części młodszych chorych, co wskazuje na możliwość ich wyleczenia. Jednak duża toksyczność takiego leczenia i znaczna, związana z przeszczepem, śmiertelność (25 - 50%) jest trudna do zaakceptowania. W tym kontekście interesującą opcję terapeutyczną stanowią przeszczepy allogeniczne z niepełną mieloablacją (mini przeszczepy). Śmiertelność związana z takimi przeszczepami jest znacznie mniejsza (poniżej 20% po l roku) w porównaniu z przeszczepami konwencjonalnymi, natomiast znacznym problemem jest reakcja przeszczepu przeciw gospodarzowi (GvH). Odległe wyniki takiego leczenia są jeszcze nieznane. Dalsze, dobrze zaprojektowane badania kliniczne są niezbędne aby ustalić miejsce przeszczepów komórek krwiotwórczych w postępowaniu terapeutycznym u chorych na PBL.

SUMMARY: Despite some progress in therapy, chronic lymphocytic leukemia (CLL) remains incurable with standard chemotherapy. In the recent years autologous and allogeneic stem cell transplantations are increasingly used in the management of patients with this disease. However, the role of transplants in CLL has not been established in clinical trials and still should be considered as experimental. Several phase II studies have demonstrated the feasibility of performing both allogeneic and autologous stem-cell transplantations in this disease which have been used mainly in selected patients under the age of 60. Treatment related mortality (TRM) in most series was less than 10% and molecular remission after such treatment is common. Moreover, in some patients clinical remissions are long-lasting. However, randomized trials are needed to establish the advantage of autologous stem cell transplantation over conventional chemotherapy in the scope of survival time. Allogeneic transplantation has produced prolonged remissions in younger patients with CLL but has had a considerable treatment related mortality (25 - 50%). In this context an interesting option for patients with CLL is created by non-myeloablative allogeneic stem cell transplantation. TRM with this procedure (less than 20% after 1 year) is significantly lower than after conventional allogenic stem cell transplantation. However, long-term results are still uncertain. Further properly designed prospective studies are necessary to establish the role of stem cell transplantation in the overall management of CLL.