STRESZCZENIE: Celem pracy jest porównanie oporności in vitro na cytostatyki w ostrej białaczce limfoblastycznej (ALL) w momencie rozpoznania oraz wznowy w aspekcie wartości centylowych dla dzieci z ALL de novo. Badania przeprowadzono testem MIT; za miarę cytotoksyczności przyjęto stężenie leku, w którym ginie 50% badanych komórek nowo­tworowych. Badaniom poddano 176 dzieci z ALL. Limfoblasty 38/176 (21,6%) pacjentów uległy samoistnej apoptozie podczas 4-dobowej inkubacji. Profil oporności in vitro na cytostatyki określono u 106 dzieci w momencie rozpoznania i 32 w momencie wznowy ALL. Limfoblasty we wznowie ALL wykazywały większą oporność in vitro na: prednizolon, dexametazon, L-asparaginazę, arabinozyd cytozyny, daunorubicynę, idarubicynę, tioguaninę, 4-HOO-ifosfamid i cladribinę; natomiast zachowały wrażliwość na: alkaloidy vinca, epipodofi­lotoksyny, 4-HOO-cyklofosfamid, treosulfan, tiotepę i merkaptopurynę. Pacjenci z ALL de novo o fenotypie common/pre-B w porównaniu z T-ALL mieli blasty bardziej wrażliwe na preparaty L-asparaginazy, winkrystynę, leki alkilujące i prednizolon. U pacjentów w wieku powyżej 10 IŻ. stwierdzono znamiennie większą oporność in vitro na większość leków z wyjątkiem arabinozydu cytozyny i tiopuryn. Nie stwierdzono natomiast związku pomiędzy oporności in vitro na cytostatyki oraz grupą ryzyka. W grupie pacjentów, którzy wykazali oporność in vivo na terapię stwierdzono tendencję do większej oporności in vitro na: glikokortykoidy, preparaty L-asparaginazy, arabinozyd cytozyny, merkaptopurynę i etopozyd. W grupie pacjentów z ALL de novo, u których doszło do wznowy stwierdzono większą oporność in vitro na glikokortykoidy, L-asparaginazę, 4-HOO-ifosfamid, fludarabinę i mito­ksantron. Wyniki przeprowadzonej analizy sugerują, że profil oporności in vitro na glikokor­tykoidy wydaje się być cechą charakterystyczną związaną z właściwościami biologicznymi oraz odpowiedzią na terapię w ALL u dzieci.

SUMMARY: Failures in the therapy of acute leukemias are related to cellular drug resistance, pharmacological resistance and development of minimal residual disease. The scope of the study is comparison of in vitro drug resistance in acute lymphoblastic leukemia (ALL) on diagnosis and at relapse with respect to percentile values for a group of 106 de novo ALL children. Cytotoxicity was expressed by concentration of drug lethal to 50% of tested cells. A total number of 176 children entered the study. Lymphoblasts of 38/176 (21,6%) patients undergo spontaneous apoptosis during 4-day incubation. In vitro drug resistance profile was determined in the samples of 138 children, including 106 de novo ALL and 32 relapsed subjects. Relapsed ALL samples were more resistant to prednisolone, dexamethasone, L-asparaginase, cytarabine, daunorubicin, idarubicin, 6-thioguanine, 4-HOO-ifosfamide and cladribine; and still were sensitive to: vinea alcaloids, epipodophylotoxines, 4-HOO-cyklophosphamide, treosulfan, thiotepa and 6-mercaptopurine. Patients with common/pre-B immunophenotype had blasts more sensitive to L-asparaginase, vincristine, prednisolone and alkylating agents when compared to T-ALL samples. Children over 10 years were more resistant to most of drugs except cytarabine and 6-thioguanine. No correlation was found between in vitro drug resistance and risk group for any drug. In the group of children resistant in vivo to prednisolone monotherapy, in vitro high resistance to glucocorticoids, L-asparaginase, cytarabine, 6-mercaptopurine and etoposide was observed. In the group of de novo patients who relapsed during follow-up in vitro resistance to glucocorticoids, L-asparaginase, 4-HOO-ifosfamide, fludarabine and mitoxantrone was found. These results suggest that in vitro resistance to glucocorticoids seems to be the most related to biological and clinical features of childhood ALL.