STRESZCZENIE: Szpik kostny jest zasiedlony nie tylko przez komórki krwiotwórcze, ale i populację komórek nie związanych bezpośrednio z hematopoezą zwaną mezenchymalnymi komórkami macierzystymi (mesenchymal stem cell, MSC). Wykazują one ekspresję antygenów powierzchniowych CD44, CDl05, CDl66, CD73, CD90, CD44, CD117 i STRO-l, nie wykazują natomiast ekspresji CD14, CD34, CD45, przez co można je odróżnić od komórek hematopoetycznych. Produkują one i wydzielają szereg cytokin wpływających na podtrzymanie hematopoezy, hamują aktywację alloreaktywnych limfocytów T, natomiast nie mają właściwo­ści komórek prezentujących antygen. Biorą też udział w tworzeniu mikrośrodowiska szpiku wytwarzającego sygnały regulacyjne dla MSC, dla prekursorów hematopoezy i dla innych niemezenchymalnych komórek zrębu szpiku kostnego. Posiadają one zdolność różnicowania się w kierunku linii: adipocytów, fibroblastów, chondrocytów, osteoblastów, tenocytów, miocytów i kardiomiocytów. Te ich właściwości powodują, że podejmowane są obiecujące próby ich zastosowania in vivo w celu przyspieszenia rekonstrukcji hematopoezy u pacjentów poddanych mieloablacyjnej chemioterapii przeciwnowotworowej, zmniejszenia nasilenia reakcji przeszczep przeciwko gospodarzowi po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych, uzyskania regeneracji mięśnia serca po zawale, regeneracji tkanki chrzęstnej i kostnej (np. w osteoporozie, w chirurgii ortopedycznej i rekonstrukcyjnej) a nawet nerwowej w uszkodzeniach o.u.n. Podejmowane są też próby podawania MCS transfekowanych genem czynnika krzepnięcia VIII lub IX w terapii genowej hemofilii.

SUMMARY: Bone marrow is populated not only by hematopoietic stem cells, but also by a cell population not directly involved in hematopoiesis, called mesenchymal stem cells. They express surface antigens CD44, CD105, CD166, CD73, CD90, CD44, CD117 i STRO-l but not CD14, CD34 and CD45, which makes it possible to distinguish them from hematopoietic progenitors. They produce and release a number of cytokines involved in the maintenance of hematopoiesis, inhibit the activation of alloreactive T lymphocytes, but do not have the property of antigen presenting cells. MSC participate in the formation of bone marrow microenvironment which generates regulatory signals for themselves, hematopoietic cells and other non-mesenchymal bone marrow stromal celIs. They have the ability to differentiate towards the adipocytes, fibroblasts, chondrocytes, osteoblasts, tenocytes, myocytes and cardiomyocytes. Promising attempts are being made to use them in therapy in order to accelerate the reconstitution of hematopoiesis after myeloablative chemotherapy, to attenuate graft-versus-host reaction after hematopoietic stem cell transplantation, to induce the myocar­dium reconstruction after myocardial infarction and to induce the cartilaginous and bone tissue reconstruction in osteoporosis and in orthopedic and reconstructive surgery. It seems even possible to stimulate the regeneration of the nervous tissue in CNS injury. Studies have been also performed to test the possibility of using MSC transfected with coagulation factor VllI or IX in the gene therapy of haemophilias.