STRESZCZENIE: Celem badania była analiza wybranych czynników ryzyka wystąpienia mielosupresji po zastosowaniu dużych dawek metotreksatu (HD-MTX) u dzieci z chorobami limfoproliferacyjnymi. Analizą objęto 212 cykli konsolidacji remisji z użyciem HD-MTX w grupie 53 dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną i 8 pacjentów z chłoniakiem nieziarniczym T-komórkowym. Mielotoksyczność III stopnia wg skali WHO obserwowano po 59 cyklach, a IV stopnia po 30 cyklach. W grupie 34 dzieci, u których stwierdzono nieprawidłową eliminację metotreksatu, zanotowano istotnie niższe wartości mediany hemoglobiny oraz płytek krwi w porównaniu z wartościami obserwowanymi
u pacjentów prawidłowo eliminujących lek. Obserwowano również narastanie efektu mielosupresyjnego w zakresie liczby leukocytów oraz granulocytów w kolejnych cyklach konsolidacyjnych. Podsumowując, wydaje się, że ryzyko mielosupresji po kolejnych cyklach
konsolidacyjnych jest większe w zakresie układu białokrwinkowego i szeregu granulocytarnego aniżeli w obrębie układu erytrocytarnego i płytkotwórczego. Jednym z czynników ryzyka wystąpienia objawów mielotoksycznych po chemioterapii z udziałem HD-MTX, może być nieprawidłowa eliminacja tego cytostatyku. Ponadto stwierdzono, że u dzieci powyżej 12,5 roku życia istnieje większe ryzyko wydłużonej eliminacji MTX.

SUMMARY: The aim of the study was to perform an analysis of putative risk factors for high-dose methotrexate (HD-MTX) induced myelosuppression in children with lymphoproliferative disorders. 212 consolidation courses with use of HD-MTX in 53 children with acute lymphoblastic leukemia and in 8 patients with non-Hodgkin’s lymphoma were analysed. The WHO grade 3 – myelotoxicity and WHO grade 4 – myelotoxicity were observed after 59 courses and 30 courses, respectively. In 34 children with delayed methotrexate clearance, significant lower hemoglobin level and platelets count were noted as compared to the levels observed in patients with normal drug clearance. Growing myelosuppression effect on the WBC and granulocytes count in the next consolidation courses was observed. In conclusion, it seems that the risk of myelosuppression after subsequent consolidation courses is higher in white blood cells and granulocytes than erytrocytes and platelets. One of the risk factors for myelotoxicity signs after chemotherapy with the use of HD-MTX might be a delayed cytostatic elimination. Moreover, older children (>12.5 years) are at higher risk of development of delayed MTX clearance.