STRESZCZENIE: W celu oceny skuteczności zapobiegawczego podawania preparatu żelaza wielokrotnym regularnym dawcom krwi pełnej, 72 mężczyznom z poziomem hemoglobiny ³ 13,5 g/dl, którzy dotychczas oddali co najmniej 10 jednostek krwi pełnej z częstotliwością najrzadziej raz na kwartał, podawano przez 6 miesięcy 320 mg siarczanu żelazawego z 60 mg kwasu askorbinowego. Grupę kontrolną stanowiło 63 regularnych dawców wielokrotnych płci męskiej w zbliżonym wieku, z prawidłowym poziomem hemoglobiny, którzy nie otrzymywali preparatu żelaza. Łączna liczba i średnia roczna częstość donacji krwi pełnej w grupie badanej i kontrolnej nie wykazywały znamiennych różnic. Przed rozpoczęciem badania i po 6 miesią­cach u każdego dawcy oznaczono poziom Hb, Ht, liczbę erytrocytów, MCV oraz surowiczy poziom żelaza transferyny, ferrytyny, rozpuszczalnego receptora dla transferyny, wysycenie transferyny, TIBC. Parametry te w pierwszym badaniu nie wykazywały znamiennych różnic pomiędzy obu grupami. Po 6 miesiącach stwierdzono u dawców, u których stosowano profilaktykę znamiennie wyższy niż w grupie kontrolnej surowiczy poziom ferrytyny, żelaza transferyny, wysycenie transferyny i MCV. Objawy niepożądane związane z podawanym preparatem żelaza, zazwyczaj łagodne dolegliwości gastryczne zgłosiło 16,7% badanych. W grupie stosującej profilaktykę zmniejszył się również odsetek dawców wykazujących laboratoryjne cechy niedoboru żelaza. Wyniki te wskazują na skuteczność preparatów żelaza dwuwartościowego w profilaktyce niedoboru żelaza u wielokrotnych regularnych krwiodaw­ców. W tej grupie dawców profilaktyka niedoboru żelaza powinna być wdrożona niezależnie od prawidłowej morfologii krwi w celu zapobieżenia klinicznych objawów niedoboru żelaza, w szczególności niedokrwistości sideropenicznej.

SUMMARY: In this study a regular whole blood donor population consisted of 135 healthy men with hemoglobin levels equal to or higher than 13,5 g/dl were surveyed for iron stores. We examined the effect of oral iron supplementation in donors, who had given more than 10 donations of whole blood with a frequency of 4-6 units per year. The 72 donors were given oral iron therapy in a daily dose of 320 mg ferrous sulphate with 60 mg of ascorbic acid during 6 months. The control group (63 donors) received no iron therapy. The average number of previous donations was 36,14 ± 22,5 and 41,89 ± 27;1 in supplemented and control group respectively (difference non-significant). Before the entering the study and after 6 months following parameters were determined for each donor: Hb, Ht, MCV, RBC, serum iron, transferrin saturation, TIBC, FRT and sTfR concentrations. There were no significant differences in the above parameters between the supplemented and control groups before the study. After the observation period mean serum FRT and ferrum concentration as well as MCV and transferrin saturation values were significantly lower in control group than in supplemen­ted one. Adverse gastrointestinal effects (mainly mild discomfort) were observed in 16,7% supplemented donors. Our results show that iron supplementation reduces the prevalence of iron deficiency in regular whole blood donors and improves ferritinemia, MCV, serum iron, transferrin saturation values. Then, the regular donors particularly those who are phlebotomi­sed 4-6 times per year, should be advised regular iron supplementation.