STRESZCZENIE: W przeprowadzonych badaniach podjęto próbę określenia przydatności czynników wzrostu typu GM-CSF (granulocyte-macrophage colony-stimulating factor; czyn­nik stymulujący kolonie granulocytarno-makrofagowe) oraz G-CSF (granulocyte colony­stimulating factor; czynnik stymulujący kolonie granulocytarne) dla poprawy wyników badań cytogenetycznych. W tym celu, do hodowli 24, 48 i 72 godz. dodawano GM-CSF i/lub G-CSF w stężeniu 10, 50 i 100 ng/ml. W uzyskanych preparatach cytogenetycznych od 10 chorych na przewlekłą białaczkę szpikową (pbsz) w chwili rozpoznania choroby oraz 20 osób zdrowych określano liczbę i jakość metafaz, a także wygląd chromosomów oraz prążków G. Analizę przeprowadzano przy wykorzystaniu systemu do detekcji chromosomów METASYSTEM. Wykazano, iż zastosowanie GM-CSF i/lub G-CSF w stężeniu 10, 50, 100 ng/ml w 24, 48 i 72 godz. hodowli, w obu badanych grupach, powodowało zwiększenie liczby metafaz w porów­naniu z hodowlami nie stymulowanymi. U chorych na pbsz były to wyłącznie metafazy Ph(+). Najwyższy wzrost liczby metafaz i najlepszą powtarzalność wyników powodowało zastosowa­nie tych czynników w stężeniu 50 ng/ml (p < 0,05). Uzyskane wartości, niezależnie od czasu prowadzenia hodowli, były wyższe aniżeli po hodowli z 10 ng/ml tych cytokin (p < 0,05). Natomiast w badaniach z 100 ng/ml GM-CSF i/lub G-CSF, liczba płytek metafazowych przewyższała wartości z doświadczeń kontrolnych (p < 0,05), jednak nie różniła się istotnie w porównaniu z oznaczeniami, w których zastosowano 50 ng/ml tych czynników (p > 0,05). W preparatach cytogenetycznych od chorych na pbsz i osób zdrowych, czynniki wzrostu wyraźnie poprawiały jakość otrzymywanych metafaz w zakresie rozproszenia chromosomów, a także ich wyglądu. Chromosomy posiadały długie ramiona, ostre brzegi i wyraźnie zaznaczone prążki, co pozwalało na poprawne ułożenie kariotypu, a w odniesieniu do pacjentów z pbsz ułatwiało wykrycie charakterystycznej translokacji t(9,22).

SUMMARY: In conducted studies, we have determined the usefulness of GM-CSF (granulocy­te-macrophage colony-stimulating factor) and G-CSF (granulocyte colony-stimulating factor) application in order to improve the cytogenetic results. To this aim, the 24, 48 and 72h cultures from 10 patients with chronic myeloid leukemia (CML) at the diagnosis and 20 healthy subjects, were supplemented with GM-CSF and/or G-CSF in concentrations 10, 50 and 100 ng/ml. The number and quality of metaphases, as well as the shape of chromosomes and G-bands were defined with semiautomatic system for detection of chromosomes (METASYSTEM). We have shown in both study groups that the application of GM-CSF and/or G-CSF (10, 50, 100 ng/ml) in 24, 48 and 72 h cultures, increased the number of metaphases in comparison with unstimulated cultures. In patients with CML there were Ph+ metaphases. The best results, due to the highest number of metaphases and repeatability were observed, at concentration of 50 ng/ml (p < 0,05). With 100 ng/ml of GM-CSF and/or G-CSF, the number of metaphases was higher than in control experiments (p < 0,05), but comparable with 50 ng/ml of these growth factors (p > 0,05). In healthy subjects and patients with CML, growth factors strongly improve the quality of received metaphases, due to better dispersion of chromosomes and improvement in their shape. Chromosomes possessed long arms, sharp rims and clearly visible G-bands. These improvements allowed to prepare the karyotype faultlessly and it was also easier to find the characteristic translocation t(9,22) in CML patients.