STRESZCZENIE: Nasilony metabolizm elastyny stwierdzono w niektórych chorobach nowotworowych np. raku płuc czy piersi. Może to być związane z nadprodukcją elastaz - proteaz serynowych przez komórki rakowe. Doniesienia dotyczące nowotworów układu krwiotwórczego są skąpe. Dokonano oceny aktywności elastolitycznej osocza u pacjentów z białaczkami szpikowymi przed i w pewnych odstępach czasowych po zabiegu transplantacji szpiku. Do badania włączono 38 chorych (20 mężczyzn i 18 kobiet), z ostrymi białaczkami szpikowymi w pierwszej całkowitej remisji (n = 12), w częściowej remisji (n = 2) oraz z przewlekłymi białaczkami szpikowymi w pierwszej fazie przewlekłej (n = 23) oraz w fazie akceleracji (n = 1). U 18 chorych znaleziono dawcę rodzinnego, u pozostałych 20 pacjentów wykonano przeszczep od zgodnego w układzie HLA dawcy niespokrewnionego. Ostra choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi wystąpiła u 17, a przewlekła u 10 chorych. Uzyskane wyniki porównano ze zdrową grupą kontrolną, którą stanowiło 30 dobrowolnych dawców krwi. Wykazano znamienną statystycznie różnicę aktywności elastolitycznej osocza przed przeszczepem szpiku- średnio 1,326 UI w porównaniu do dnia +30 po zabiegu - 2,734 UI i + 100-2,622 UI (p = 0,001 i p = 0,04 odpowiednio). Aktywność elastolityczna osocza była także znamiennie wyższa w dniu +30 i +100 w porównaniu do zdrowej grupy kontrolnej (p < 0,001 i p = 0,01 odpowiednio). U chorych z objawami choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi, zarówno ostrej jak i przewlekłej odnotowano wyższe wartości aktywności elastolitycznej osocza. Wstępne wyniki wskazują na wzrost aktywności elastolitycznej osocza u pacjentów po zabiegu przeszczepienia szpiku, wyższe wartości odnotowano także u tych chorych w porównaniu do zdrowej grupy kontrolnej. Pacjenci, u których wystąpiły objawy choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi mieli podwyższoną aktywność elastolityczną osocza w porównaniu do chorych pozbawionych tego powikłania Badanie jest kontynuowane, a rola elastazy u pacjentów transplantowanych wymaga jeszcze potwierdzenia.

SUMMARY: The increased elastin turnover in some malignancies was observed e.g. in lung and breast cancer. It is probably related to overproduction of elastase-serine protease, by cancer cells. The data concerning hematologic malignancies are sparse. We measured plasma elastolytic activity in patients with myeloid leukemias before alloHSCT and at several time-points after HSCT. Thirty eight patients (20 male and 18 female) were included. The diagnosis was: acute myeloid leukemia (AML) in first complete remission (n = 12), in partial remission (n = 2) and with chronic myeloid leukemia (CML) in first chronic phase (n = 23) and accelerated phase (n = 1). The donors were: siblings in 18 patients and matched unrelated in remaining 20 cases. Acute graft versus host disease experienced 17 patients and chronic GVHD developed in 10 patients. The results obtained from HSCT patients were compared to control group, consisting of 30 healthy volunteer blood donors. There was statistically significant difference between elastolytic activity before bone marrow transplantation - median 1,326 IU if compare it to day +30-2,734 IU and to day +100-2,622 IU after alloHSCT - p = 0,001 and p = 0,04 respectively. The plasma elastolytic activity was significant higher on days + 30 and + 100 after HSCT than in controls (p < 0,001 and p = 0,01 respectively). The serum elastolytic activity was also higher in patients, who developed GVHD in comparison to patients without it (not significant). The preliminary results indicate, that plasma elastolytic activity is increased after alloHSCT in comparison to value before HSCT. It was also higher after HSCT than in healthy controls. Patients, who developed graft versus host disease, both acute and chronic, have higher elastolytic activity in comparison to patients without that complication. The study is still in course and the role of elastase requires confirmation in other trials.