STRESZCZENIE: Badania wykonano u 135 chorych leczonych i zmarłych z powodu ostrej białaczki mieloblastycznej (AML), przełomu blastycznego przewlekłej białaczki szpikowej (PB), ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL) i chłoniaków nieziarniczych o wysokiej złośliwości (HGNHL). Możliwe było wyodrębnienie następujących rodzajów skupisk komórek białaczkowych i chłoniakowych w OUN: leukostazy; nacieków w oponach miękkich; nacieków w przestrzeniach około naczyniowych, zależnych od leukostazy lub nacieków oponowych; nacieków wnikających do tkanki nerwowej, zależnych od leukostazy lub nacieków oponowych. Uznano, że znamienne różnice w częstości występowania nacieków wynikają z kolejnych barier anatomiczno-czynnościowych, na jakie natrafiają komórki nowotworowe, wnikając w głąb OUN. Obserwacje wykazały, że o sposobie wnikania i rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych w OUN decyduje między innymi ich liczba we krwi obwodowej. W pracy przeanalizowano też korelacje między obrazem klinicznym i morfologicznym zajęcia OUN przez białaczkę i chłoniak.

SUMMARY: The investigations were done in 135 patients deceased due to acute myeloblastic leukemia, blastic phase of chronic myelogenous leukemia, acute lymphoblastic leukemia and high-grade non-Hodgkin's lymphomas. The following kinds of leukemic OT lymphomatous cell aggregations were possible to distinguish within the CNS: leukostasis; meningeal infiltrates; infi1trates within the perivascular spaces and infiltrates penetrating the nervous tissue dependent on leukostasis or meningeal infiltrates. We suggest that significant difference between frequency of mentioned infiltrates of neoplastic cells appearance depend on consecutive anatomic and functional barriers, which must be conquered by the cells invading the CNS. The white cell count in peripheral blood determines the manner of neoplastic cells penetration and spreading in the CNS. The correlation between clinical manifestations of CNS leukemia or lymphoma, and their neuropathological appearance were also analyzed in the paper.