STRESZCZENIE: Pod koniec XX wieku zsyntetyzowano i wprowadzono do praktyki klinicznej nowe leki cytotoksyczne zaliczane do grupy analogów nukleozydów purynowych (ANP), takie jak fludarabina (FA), kladrybina (2-CdA) i pentostatyna (DCF). Poszukiwania nowych leków skutecznych w leczeniu chorób nowotworowych doprowadziły w ostatnich latach do rozpoczęcia badań przedklinicznych i klinicznych nad nową generacją ANP, wśród których istotne miejsce zajmuje klofarabina (CAFdA), nelarabina (ara-G) oraz forodezyna (BCx-1777). Pomimo, że wszystkie ANP mają strukturę chemiczną opartą o pierścień nukleozydowy, a mechanizm ich działania związany jest z indukcja apoptozy, poszczególne związki wykazują znaczne różnice dotyczące interakcji z enzymami zaangażowanymi w metabolizm adenozyny i guanozyny. CAFdA wykazuje skuteczność w leczeniu ostrej białaczki szpikowej (OBS), ostrej białaczki limfoblastycznej (OBL), kryzy blastycznej przewlekłej białaczki szpikowej (PBS-FB) oraz zespołów mielodysplastycznych (MDS). Lek ten ponadto wydaje się być skuteczny w leczeniu opornych i nawrotowych postaci białaczki u dzieci. Nelarabina jest rozpuszczalnym w wodzie prekursorem arabinozydu guanozyny (ara-G), będącym jej aktywnym metabolitem. Jest ona stosowana jako leczenie trzeciej linii, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych chorych na T-komórkową postać OBL oraz chłoniaka limfoblastycznego T-komórkowego. Forodezyna wykazuje skuteczność w leczeniu chorób proliferacyjnych wywodzących się z linii T-komórkowej, takich jak chłoniaki nieziarnicze, chłoniak skórny oraz OBL. Ostatnie badania wskazują także na celowość jej zastosowania w leczeniu przewlekłej białaczki limfocytowej B-komórkowej (B-PBL).

SUMMARY: At the end of XX century new cytotoxic drugs belonging to the purine nucleoside analogues (PNA), such as fludarabine (FA), cladribine (2-CdA) and pentostatin (DCF) were synthesized and introduced into clinical practice. The search of novel antineoplastic drugs in the last years has led to the start of preclinical and clinical studies with new generation of PNA, among which an important place take clofarabine (CAFdA), nelarabine (ara-G) and forodesine (BCx-1777). Despite all the PNA having chemical structure based on nucleoside ring, and apoptosis playing the main role in the mechanism of their action, they show differences, especially concerning their interactions with enzymes involved in adenosine and guanosine metabolism. CAFdA exhibits an efficacy in both AML and acute lymphoblastic leukemia (ALL), blast crisis of chronic myelogenous leukemia (CML-BP) and myelodysplastic syndromes (MDS). This agent is also active in pediatric patients with relapsed or refractory leukemias. Nelarabine is a water-soluble prodrug of guanine nucleoside analogue (ara-G), which is its active metabolite. It is used as a third line treatment in pediatric and adult patients with selectively toxic to mature T-cells ALL and T-cell lymphoblastic lymphoma. Forodesine could be useful for the treatment of human T-cell proliferative
disorders, especially T-cell non Hodgkin’s lymphoma, which includes cutaneous T-cell lymphoma (CTCL) and T-cell ALL. Recently, great hopes are also set on the use of forodesine in BCLL.